Achter de schermen van: Belgocontrol

Het luchtruim boven België en Luxemburg behoort tot één van de drukste ter wereld. Op jaarbasis kunnen we spreken van 600.000 bewegingen per jaar. Dat komt neer op bijna 1.700 bewegingen per dag in het luchtruim waar Belgocontrol bevoegd voor is. In dit artikel tonen we simpelweg hoe de luchtverkeersleiding vanuit de Belgocontrol-toren in Brussel werkt.

De evolutie naar Belgocontrol In 1946 werd de Regie der Luchtwegen (RLW) opgericht. Deze had een dubbele verantwoordelijkheid, nl. het beheer van de infrastructuur van de openbare luchthavens enerzijds, en anderzijds het beheer over het volledige burgerlijk luchtruim van België. Dit betekent dus dat de RLW verantwoordelijk was voor de beslissingen op al deze luchthavens. Op 1 januari 1989 kwam hier verandering in doordat de federale overheid de bevoegdheid "Uitrusting en exploitatie" over de regionale luchthavens doorgaf aan het Vlaamse en Waalse gewest. De luchthaven van Brussel bleef dus nog als enige onder federale bevoegdheid. Bijna 10 jaar later, nl. in oktober 1998 ontstond uiteindelijk het overheidsbedrijf Belgocontrol dat de taken van het departement "Luchtvaartveiligheid" van het vroegere RLW overnam.

De organisatie van het luchtruim Belgocontrol is verantwoordelijk voor het luchtruim boven België en Luxemburg tot op een hoogte van 24.500 voet (FL245). Het luchtruim rond kleine vliegvelden zoals Balen, Spa, enz... wordt niet gecontroleerd. De militaire luchthavens en militaire oefenzones worden gecontroleerd door de militaire luchtverkeersleiders in coördinatie met Belgocontrol. Belgocontrol regelt het verkeer op de Brusselse nationale luchthaven en de vier regionale luchthavens: Oostende, Antwerpen, Charleroi en Luik. Voor het Groothertogdom Luxemburg is men verantwoordelijk voor het luchtruim tussen 13.500 en 24.500 voet. Vliegtuigen boven deze hoogte vallen onder de bevoegdheid van Eurocontrol, gelegen in Beek nabij Maastricht.

De nieuwe verkeerstoren Het was al jaren duidelijk dat er in de toekomst behoefte was aan een nieuwe verkeerstoren. De vorige toren die aan het oude luchthavengebouw staat uit 1958, was verouderd en door de bouw van de B-pier in 1995 en de A-pier in 2002 had men een groot deel van het zicht over de luchthaven verloren. Men besloot om de nieuwe toren te bouwen in Steenokkerzeel, aan de oostzijde van het luchthaventerrein, op 500 meter van CANAC (zie verder). Van hieruit heeft men een maximaal zicht over de hele luchthaven.

©Belgocontrol De bouw startte in 2002 en de toren werd eind 2004 in gebruik genomen. Hij is zeventig meter hoog. Hoger mocht niet omdat de voorschriften voor obstakels rond de luchthaven zegt dat op die plaats niets hoger mag zijn dan deze zeventig meter. In tussentijd werd er een voorlopige controletoren in gebruik genomen aan het uiteinde van de A-pier.

De indeling Op de eerste verdieping zijn de kantoren en technische lokalen van de dienst Meteo, AIS (Aeronautical Information Services) en ATS (Air Traffic Services) gevestigd. De grondradar is bevestigd op het dak. Deze radar toont op het scherm van de Ground Controller alle bewegingen op de grond, wat handig is bij o.a slecht weer. Een leuk weetje is dat de technische verdieping en rustverdieping bestaat uit negen hoeken, dit om zo weinig mogelijk storende reflecties van radiogolven te veroorzaken. Het kostenplaatje voor het gehele complex? Ongeveer 50 miljoen euro.

CANAC CANAC staat voor "Computer Assisted National Air Traffic Control Center" en is het luchtverkeersleidingscentrum dat het luchtruim van België en Luxemburg controleert tot op 24.500 voet. Dit complex, gelegen in Steenokkerzeel, werd geopend in 1993 en was toen het modernste van Europa. Momenteel is het verouderd door het toenemende luchtverkeer en de nieuwe technologische mogelijkheden. Daarom wordt er gebouwd aan een vernieuwd CANAC dat in de lente van 2009 operationeel moet zijn.

De werking van ATC in de nieuwe toren In dit deel gaan we de verschillende "posten" overlopen en bepaalde systemen uitleggen waardoor het verkeer optimaal kan begeleid worden.

©Belgocontrol Delivery - DEL Elke vlucht begint bij de post Delivery. Vijftien à tien minuten voor het opstijgen, als de passagiers aan het instappen zijn, neemt de piloot contact op met de controller. Hij krijgt dan zijn startroute, de baan om op te stijgen, zijn transpondercode (elk vliegtuig krijgt een unieke viercijferige code toegewezen) en eventueel andere informatie zoals de beginhoogte. Op de foto hieronder kan je zien hoe dit te werk gaat.

©Flightlevel.be - Yannick De Bel De blauwe kleuren staan voor vluchten die naar het westen of het noorden gaan, de gele voor vluchten naar het oosten en het zuiden. Dit is om bij het opstijgen een betere voortgang van het verkeer te verkrijgen doordat men minder separatie moet houden tussen opstijgende vliegtuigen die elk een andere richting uitgaan.

©Flightlevel.be - Yannick De Bel Als de piloot alle verkregen informatie juist teruggelezen heeft, mag hij Ground contacteren voor zijn pushback van de gate.

Ground - GND De piloot contacteert Ground als alle passagiers zijn ingestapt, de deuren gesloten zijn, en het vliegtuig klaar is om van zijn gate geduwd te worden. De piloot moet aan deze controller toestemming vragen om de van de gate te mogen worden geduwd. Eenmaal de motoren zijn opgestart en alles klaar is, vraagt de piloot zijn taxi clearance. De controller geeft hem dan de holding point van de runway waar hij heen moet, met de benaming van de taxiwegen die gevolgd moeten worden. Ook de QNH (luchtdruk) wordt hem meegedeeld. Deze dient om de hoogtemeter juist te zetten. Die leest namelijk de hoogte af ten opzichte van de zeespiegel (in Brussel ruwweg zo'n 180 voet). In de nieuwe toren kan elke beweging op het tarmac gevolgd worden op het scherm, zelfs tot auto's toe. De controller heeft dus geen last van eventuele mist wanneer hij de vliegtuigen niet kan zien.

©Flightlevel.be - Yannick De Bel Tower - TWR De tower zorgt voor de landende en opstijgende vliegtuigen. Hij geeft hen toestemming om te landen of op te stijgen. Als de piloot aan de holding point is, zal hij de baan mogen oprijden en wachten tot hij de takeoff clearance krijgt van de controller. Bij doe takeoff clearance wordt ook nog eens de actuele wind medegedeeld. Eenmaal de lucht in wordt hij overgedragen aan Departure. Deze post bevindt zich niet meer in de toren, maar bij CANAC. Hij begeleidt het vliegtuig verder en zorgt dat er genoeg separatie blijft tussen de opstijgende vliegtuigen. Vanaf een hoogte van ongeveer 7.000 voet wordt het toestel dan overgedragen aan Brussels Control.

ATIS De ATIS is een computerstem die continu op een bepaalde frequentie de laatste informatie geeft i.v.m baangebruik, weer, luchtdruk, enz. Deze kunnen de piloten raadplegen voor ze de landing in Brussel inzitten of voor ze de departure clearance aanvragen bij Delivery. Deze wordt ongeveer elke 30 minuten bijgewerkt. Een voorbeeld van zo'n ATIS die wordt uitgezonden kan u zien op het scherm op de foto hieronder.

©Flightlevel.be - Yannick De Bel